Provençaals en Occitaans zijn twee vaak als synoniemen gebruikte namen voor een Zuid-Franse streektaal. Sommige taalkundigen spreken van de Occitaanse taal als overkoepelende term en van het Provençaalse dialect voor de in de Provence gesproken variant. Provençaals, ofwel Occitaans, is veel nauwer verwant aan het Catalaans dan aan het Frans. De Provençaalse variant van de taal ontwikkelt zich steeds meer tot een compromistaal bij contacten tussen sprekers van verschillende Occitaanse dialecten. Historisch was het Provençaals tot de veertiende eeuw veel belangrijker dan het Frans, maar het werd uiterlijk in de zestiende eeuw volledig door de Franse taal verdrongen. Zijn eerste renaissance als literaire taal beleefde het Provençaals in de negentiende eeuw.
Welke betekenis hebben streektalen in Frankrijk?
In Frankrijk geldt uitsluitend Frans als officiële ambtstaal. Met uitzondering van Corsica en Noord-Catalonië verwacht de bevolking niet van toeristen dat ze zich in de streektaal hebben verdiept. Het aandeel inwoners dat zich overwegend in de streektaal en niet in het Frans onderhoudt, neemt in alle delen van Frankrijk toe. Tegelijk maken steeds meer scholieren gebruik van de mogelijkheid om les te volgen in de plaatselijke taal. Deze mogelijkheid bestaat op openbare scholen pas sinds het einde van de twintigste eeuw; daarvoor waren streektalen op school in officiële situaties ongepast. Tegenwoordig is bij een bezoek aan openbare instanties zoals de politie, maar ook bij het postkantoor, het gebruik van het Frans in Zuid-Frankrijk nog altijd gebruikelijk. De in Zuid-Frankrijk gesproken streektalen zijn Occitaans, Corsicaans, Bretons en Catalaans.
Kennis van de streektaal biedt culturele inkijkjes
De cultuur die in een streektaal in Zuid-Frankrijk tot uitdrukking komt, verschilt duidelijk van het Franse cultuurgoed. De muziek in de Provence wordt gekenmerkt door dansen en door troubadours. Wie alleen Frans spreekt en de teksten niet verstaat, kan van de Provençaalse muziek vanzelfsprekend toch genieten. Het muziekgenot is echter aanzienlijk groter wanneer de vakantieganger niet alleen de kostuums en de stemmen van de zangers kan bewonderen, maar dankzij kennis van het Occitaans ook de inhoud van de voorstelling begrijpt. Het aantal concerten met Occitaanse muziek neemt in alle plaatsen van het taalgebied gestaag toe. Als vakantiegangers basiskennis van de streektaal hebben opgedaan, vinden ze tegelijk gemakkelijker een persoonlijke toegang tot hun gastheren.
Kennis van de Occitaanse plaatsnaam is belangrijk
Wegwijzers in de Provence en de Languedoc zijn op grote wegen ofwel uitsluitend in het Frans ofwel tweetalig aangegeven, zodat vakantiegangers na uitstapjes ook zonder kennis van het Occitaans terugvinden naar hun vakantiehuis. Anders ligt het bij wandelingen over kleine wegen of bospaden. De daar aangebrachte wegwijzers zijn in sommige gevallen niet tweetalig, maar uitsluitend in het Occitaans geschreven. Wie niet minstens de naam van zijn vakantieplaats in het Occitaans kent, kan een deel van de aanwijzingen op wandelpaden niet gebruiken. Naast bospaden geldt de uitsluitend eentalige bewegwijzering ook voor aanwijzingen naar plaatselijke bezienswaardigheden in kleinere steden.
Occitaans leren
In het Nederlands is alleen een overwegend beschrijvende inleiding in de Occitaanse taal verkrijgbaar. Wie voor de vakantie taalkennis wil opdoen, moet terugvallen op leerboeken met Frans als instructietaal. Een mogelijkheid om basiskennis te verbeteren is het lezen van internetartikelen in het Occitaans, waarvoor Wikipedia bijzonder geschikt is. Ter plaatse kan taalkennis worden opgedaan door actief te luisteren en bij een latere reis naar Zuid-Frankrijk te worden gebruikt.